Dr. Öğr. Üyesi Mehdi Öztürk, "Refleks kazandırmayan bir tatbikat, yarım kalmış hazırlıktır. Hayat kurtarmak için kas hafızası oluşturmak şart" diyor.

 Deprem tatbikatları gerçekten işe yarıyor mu? Uzmanlar uyarıyor: 'Göstermelik' alıştırmalar hayat kurtarmaz

 Afet uzmanları, düzenli ve gerçekçi senaryolarla yapılmayan tatbikatların, deprem anında otomatik davranış refleksi geliştirmediğini belirtiyor. "Türkiye'deki tatbikatların çoğu formaliteden ibaret" eleştirisi yapılıyor.

 Türkiye'de her yıl 1-7 Mart Deprem Haftası'nda ve 12 Kasım'da düzenli olarak yapılan deprem tatbikatlarının etkinliği, afet uzmanları tarafından sorgulanıyor. Son yıllarda artan sayıda tatbikat yapılmasına rağmen, bu uygulamaların çoğunun "göstermelik" düzeyde kaldığı ve kalıcı davranış değişikliği yaratmadığı ifade ediliyor. Uzmanlar, Japonya modelinde olduğu gibi, gerçekçi senaryolara dayalı, sık tekrarlanan ve tüm toplumu kapsayan tatbikatların hayatta kalma oranlarını doğrudan artırdığını vurguluyor.


'Formalite' değil, 'refleks' eğitimi gerekiyor

Deprem tatbikatlarının temel amacının, insanlara deprem anında doğru davranışı "ezberletmek" değil, "otomatik davranış refleksi" kazandırmak olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Mehdi Öztürk, Türkiye'deki uygulamaların bu noktada yetersiz kaldığını söylüyor. Öztürk, "Bir tatbikat, insanlara sadece 'nereye kaçacaklarını' göstermemeli. Gerçek bir depremde yaşanacak sesi, karanlığı, enkaz altında kalma hissini, en ufak detayıyla simüle etmeli. Ancak bu şekilde gerçek panik anında doğru hareket edebilecek kas hafızası oluşur. Maalesef ülkemizde tatbikatlar çoğunlukla önceden bildirilen, sadece tahliyeden ibaret, rutin bir prosedür olarak kalıyor" diye konuşuyor.

 

Japonya modeli : Yılda 4 kez, her kesim için

Japonya'da tatbikat kültürünün toplumun her katmanına nüfuz ettiğini hatırlatan Öztürk, "Japonya'da okullar, iş yerleri, kamu kurumları ve hatta evler için yılda en az 3-4 kez tatbikat yapılır. Bu tatbikatlar sürpriz senaryolarla, farklı saatlerde ve farklı koşullarda (gece, hafta sonu) düzenlenir. Sonuç olarak, deprem anında Japonya'da yaşanan can kaybı oranı, benzer büyüklükteki depremlere kıyasla çok daha düşüktür. Bu, sadece mühendislik değil, sosyopsikolojik hazırlığın da bir sonucudur" ifadelerini kullanıyor.

 


 Türkiye'deki eksiklikler: senaryosuz ve düzensiz uygulamalar

Türkiye'deki tatbikatların en büyük eksikliklerinden birinin, standart bir senaryo üzerinden yürütülmesi olduğu belirtiliyor. Tatbikatlarda genellikle "binanın boşaltılması" ön planda tutulurken, ilk sarsıntı anında yapılması gereken "çök-kapan-tutun" hareketi, enkaz altında hayatta kalma teknikleri, iletişim kurma yöntemleri ve afet çantasına ulaşma gibi hayati adımlar ihmal edilebiliyor.

Ayrıca tatbikatların çoğu, öğrenciler ve kamu çalışanları gibi belirli gruplarla sınırlı kalıyor; apartman sakinleri, AVM ziyaretçileri, otel konukları gibi geniş kitleleri kapsamıyor.

Rakamlarla Etki: Tahliye Süresi Yarıya İniyor, Can Kaybı %60 Azalıyor

Araştırmalar, düzenli ve kapsamlı tatbikat yapan kurumlarda afet anındaki kaosun büyük ölçüde azaldığını ortaya koyuyor. Japonya ve Kaliforniya'da yapılan çalışmalar, gerçekçi tatbikatların:

Tahliye sürelerini %40-50 oranında kısalttığını,

Yaralanma ve can kaybı oranlarını %60'a varan oranda azalttığını,

Panik davranışını büyük ölçüde önlediğini gösteriyor.

Türkiye'de ise tatbikatların etkinliğini ölçen kapsamlı bir veri bulunmuyor. Ancak uzmanlar, okullarda yapılan düzenli uygulamaların bile, öğrencilerin sarsıntı anında sıraların yanına çökme refleksi kazanmasında olumlu etkisi olduğunu kabul ediyor.

 

Kritik uyarı :Tatbikatlar  bina güvenliğinin eksiklerini de  ortaya çıkarıyor

Tatbikatların sadece insan davranışını değil, bina ve altyapı güvenliğini de test etme fırsatı sunduğunu vurgulayan Dr. Öztürk, "Bir okulda yapılan tatbikat sırasında acil çıkış kapılarının kilitli olduğu, yangın merdivenlerinin erişilemez durumda bulunduğu veya alarm sistemlerinin çalışmadığı ortaya çıkabilir. Bu, tatbikatın en değerli sonuçlarından biridir. Tatbikat, bir prova değil, gerçeğin provasıdır ve eksiklikleri afetten önce görmemizi sağlar" diye ekliyor.

 

 Tatbikat kültürü'nü yaygınlaştırmak şart

Deprem gerçeğiyle yaşayan Türkiye'de, tatbikatların bir formalite olmaktan çıkarılıp bir "yaşam kültürü" haline getirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Bunun için:

Sürpriz Senaryolar: Tatbikat tarih ve senaryoları önceden açıklanmamalı, gerçekçi koşullar simüle edilmeli.

Toplumsal Katılım: Tatbikatlar sadece okul ve kamu binalarıyla sınırlı kalmamalı, tüm iş yerleri, siteler ve halka açık alanları kapsamalı.

Sık Tekrar: Yılda bir kez değil, en az üç-dört kez farklı senaryolarla tekrarlanmalı.

 

Kapsamlı Değerlendirme: Her tatbikat sonrası eksiklikler raporlanmalı ve bu eksiklikler giderilmeden süreç tamamlanmış sayılmamalı.

 

Dr. Öğr. Üyesi Mehdi Öztürk, son söz olarak şu uyarıyı yapıyor: "Depremde hayat kurtaran, betonarme değil, 'davranışsal sağlamlıktır'. Bu sağlamlık da ancak ve ancak gerçeğe yakın, düzenli tekrarlanan ve ciddiye alınan tatbikatlarla kazanılır. Bugün tatbikatta yaptığımız her hata, yarın gerçek depremde karşımıza bir can kaybı olarak çıkabilir", açıklamalarında bulundu

 

 







                         
                              Değerli Saygıdeğer Muhterem Konuğum, 

                          Dr. Öğr. Üyesi Mehdi ÖZTÜRK

                 Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği – Öğretim Üyesi













Bu blogdaki popüler yayınlar

İstanbul ve Deprem Gerçeği

Resim
İstanbul’da olası büyük deprem sonrası: Can kaybı ve maddi kayıp tahminleri  Bilimsel modellere göre olası 7.5 büyüklüğündeki Marmara depremi, İstanbul’da yüzbinlerce binayı etkileyebilir. Uzmanlar, felaketin yalnızca mühendislik değil, sosyoekonomik boyutuyla da yönetilmesi gerektiğini vurguluyor. Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi   senaryo analizleri ve HAZTURK benzeri risk simülasyon modellerine dayanmaktadır. V e TÜBİTAK destekli risk analizlerine göre, Marmara Denizi merkezli 7.0–7.5 büyüklüğündeki olası bir deprem, İstanbul’da yaklaşık 600 bin binanın ağır hasar almasına veya tamamen yıkılmasına yol açabilir. Bilimsel senaryo modelleri, böyle bir felaketin hem fiziksel hem de ekonomik etkilerinin ülke çapında hissedileceğini ortaya koyuyor. Marmara Denizi ve Kuzey Anadolu Fayı'nın Kuzey kolunda deprem oluşacak. Bunlardan biri adalar kolu, diğeri de Kumburgaz koludur. Bu iki kolun aynı anda kırılma ihtimali var. 1766'da 3 ay arayla kırılmış. İkisi birden k...
Devamı

İSTANBUL VE DEPREM GERÇEĞİ

Resim
  İstanbul’un sessiz tehdidi: Marmara fayının gizli tehlikeleri Marmara Denizi’nin altından geçen Kuzey Anadolu Fayı’nın batı segmentleri uzun süredir kırılmadı. Uzmanlara göre bu durum, İstanbul için yıkıcı sonuçlar doğurabilecek büyük bir depremin habercisi olabilir. Marmara Denizi’nin altında uzanan Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun kuzey kolu, İstanbul’un en büyük sismik tehdidini oluşturmaktadır. Bu fay, 1999 Gölcük ve Düzce depremlerinden sonra batıya doğru enerji transferine uğramış ve Marmara segmentleri üzerinde ciddi bir gerilim birikimine neden olmuştur. Özellikle Adalar ve Kumburgaz segmentleri, tarihsel olarak uzun süredir kırılmamış olması sebebiyle yüksek deprem potansiyeline sahiptir. Yapılan paleosismolojik ve deniz tabanı araştırmaları, bu segmentlerde 250–300 yıldır önemli bir deprem gerçekleşmediğini, bu nedenle 7.2–7.6 büyüklüğünde bir sarsıntının olası olduğunu göstermektedir. Bu büyüklükteki bir olayda, Boğaz çevresi ve özellikle Avrupa yakasının güney kesimlerind...
Devamı

İstanbul’un farkında olmadığı riskler: Zeminin altındaki tehlike

Resim
  İstanbul'un görünmez düşmanı:  Uzmanlar uyarıyor,  asıl risk zeminin altında Fay hattı kadar tehlikeli zemin yapısı: Avcılar'dan Zeytinburnu'na kritik bölgelerde deprem şiddeti iki kat artabilir. 1999'daki yıkımın ardındaki gerçek: Alüvyon ve dolgu zeminde yükselen risk   İstanbul'da beklenen büyük depremin olası etkilerini belirleyen en kritik unsurun, fay hattı mesafesinden çok, üzerinde yaşadığımız zeminin yapısı olduğu ortaya çıktı. Dr. Öğr. Üyesi Mehdi ÖZTÜRK, şehrin önemli bir kısmının, deprem dalgalarını iki kata kadar büyütebilen alüvyon ve dolgu zeminler üzerinde kurulduğuna dikkat çekiyor. Özellikle Avcılar, Küçükçekmece, Zeytinburnu, Haliç çevresi ve Maltepe sahil kuşağı, zemin kaynaklı "rezonans" etkisiyle en riskli bölgeler olarak öne çıkıyor.   Jeoteknik haritalar, söz konusu bölgelerde zeminin çok yumuşak karakterde olduğunu ve kesme dalgası hızının saniyede 200 metrenin altına düştüğünü gösteriyor. Bu durum, aynı büyüklükteki bir ...
Devamı